Dostępność cyfrowa
„Niepełny system zmusza do analizowania” – rozmowa z Adrianem Wyką
Pytanie 1: Jesteś osobą, która swoją niepełnosprawność przekuła w zawód. Jako „Niewidomy Tester” sprawdzasz dostępność stron i aplikacji. Czego Ty sam oczekujesz?
Aby treści były dla mnie dostępne, aplikacje muszą spełniać cały szereg wymagań. Zarówno sama aplikacja, jak i publikowane w niej treści muszą być dobrze skonstruowane i przygotowane z uwzględnieniem dostępności cyfrowej. Jeśli chodzi o platformy społecznościowe to są to dziś bardzo rozbudowane serwisy z dynamicznie aktualizowaną treścią, dlatego w przeglądarce internetowej zachowują się dla mnie bardzo nieprzewidywalnie, a samo wyszukiwanie informacji zajmuje sporo czasu. Wolę używać aplikacji danych platform.
Pytanie 2: Jak Ty dbasz o dostępność, gdy na nich publikujesz?
Teksty alternatywne, audiodeskrypcja, napisy, przejrzysty układ treści, rozsądne użycie emoji i odpowiednio zapisane hasztagi sprawiają, że kolejne posty i wpisy czyta się znacznie wygodniej. Są przyjazne dla technologii asystujących, nawet jeśli same platformy mają mankamenty we współpracy z czytnikami ekranu.

Pytanie 3: Czy są ustawienia w telefonie i laptopie, które ułatwiają Ci codzienną pracę i komunikację? Jeżeli tak, to jakie?
Podstawą jest VoiceOver, czyli czytnik ekranu wbudowany w urządzenia Apple. Czyta na głos wszystko, co pojawia się na ekranie w formie tekstowej. Telefonem steruję gestami, a komputerem z klawiatury, nawigując między innymi strzałkami i skrótami klawiaturowymi. Z czytników ekranu korzystam na komputerach, smartfonach, zegarkach, przystawkach telewizyjnych i telewizorach, czyli wszędzie tam, gdzie są dostępne. Bardzo lubię sterowanie głosowe, zarówno przy obsłudze komputera i telefonu, jak i urządzeń w domu.
Pytanie 4: Masz z tym jakieś trudności?
Niestety na sprzętach, z których korzystam najczęściej, utrudnieniem jest brak obsługi języka polskiego. Do tego mam w komputerze i iPhonie specjalne skrypty, Skróty i aplikacje. Dzięki nim mogę przy pomocy sztucznej inteligencji otrzymywać opisy ekranu, zrobionych zdjęć, a nawet nagrań wideo. Korzystam także z dyktowania tekstów i mam narzędzia, które pozwalają mi szybko zamienić nagrania audio na tekst. Wiele z tych funkcji jest darmowych i można je włączyć w ustawieniach danego urządzenia. Inne są dostępne w dodatkowych bezpłatnych aplikacjach, a tylko niektóre wymagają opłaty.
Pytanie 5: Czasem wyjeżdżasz gdzieś wypocząć. Jak wtedy sobie radzisz?
Rzadko jeżdżę gdziekolwiek sam. Jeśli już gdzieś odpoczywam, chcę korzystać z całej okolicy, a nie tylko z samego ośrodka. Wychodzę więc z założenia, że albo na miejscu porozmawiam z obsługą i zorganizuję sobie odpowiednią pomoc czy asystę, albo od razu jadę z osobą towarzyszącą. Wtedy mogę naprawdę wypocząć, zamiast zajmować się całą logistyką i stresować tym, co jest dla mnie niedostępne z powodu braku wzroku.
Ośrodek to tylko jedno z wielu miejsc, z którymi mam styczność podczas takiego pobytu. Do takiego miejsca trzeba jakoś dotrzeć, korzystając z dworca czy komunikacji miejskiej.

Pytanie 6: Jak jest Twoim zdaniem z dostępnością takich miejsc publicznych?
Z każdym rokiem otaczająca nas przestrzeń staje się bardziej przyjazna. Niestety obszarów życia jest tak wiele, że wciąż mamy przed sobą bardzo dużo pracy. Mamy prawo, które coraz precyzyjniej określa, co, gdzie i jak powinno być zrobione, aby osoby niewidome mogły funkcjonować lepiej i bezpieczniej.
Pytanie 7: Co jest dla Ciebie przydatne?
Na ulicach sygnalizacja dźwiękowa na przejściach dla pieszych oraz pola uwagi i linie naprowadzające w miejscach skomplikowanych i niebezpiecznych. Komunikacja publiczna coraz częściej ma zapowiedzi głosowe, zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne, a wewnątrz pojazdów pojawiają się też opisy w alfabecie Braille’a. W muzeach i przestrzeniach wystawienniczych są repliki, makiety, tyflografiki i inne elementy dotykowe. W teatrach i kinach coraz częściej udostępniana jest audiodeskrypcja.

Pytanie 8: A czego brakuje?
Widać ogromne zróżnicowanie między dużymi aglomeracjami i znanymi instytucjami a mniejszymi miejscowościami czy jednostkami publicznymi. W wielu przypadkach działania na rzecz dostępności prowadzone są punktowo, na przykład podczas flagowych wystaw albo wybranych pokazów znanych, najczęściej polskich filmów i spektakli. Komunikacja miejska w wielu miejscach wciąż ma białe plamy, w których brakuje udogodnień dla osób niewidomych.
Taki niepełny system nadal zmusza do ciągłego analizowania, stresu i polegania głównie na pomocy drugiego człowieka.
Jest coraz lepiej, ale wciąż sporo przed nami.
Adrian Wyka, „Niewidomy Tester” (niewidomytester.pl – strona Adriana Wyki, otwiera się w nowej karcie), zawodowo zajmuje się testowaniem stron i aplikacji pod kątem dostępności dla osób niewidomych.

